In de reacties op het coalitieakkoord ligt de nadruk sterk op geld, en dat vind ik eerlijk gezegd een wat zuinige en beperkte benadering. Veel reacties stellen dat er te weinig middelen zijn om alle investeringen uit de nationale prestatieafspraken waar te maken.
Op papier klopt dat: als je alle afspraken wilt uitvoeren, is het beschikbare budget vermoedelijk ruim onvoldoende. Maar daarmee mis je volgens mij waar het echte probleem op dit moment zit.
Begrotingen zijn gevuld, maar projecten lopen vast
De begrotingen van corporaties staan op dit moment vol met plannen voor nieuwbouw en verduurzaming. Het probleem is alleen dat deze plannen vaak niet gerealiseerd kunnen worden.
Niet omdat het geld ontbreekt, maar omdat projecten vastlopen op andere dossiers. Als we als Nederland niets doen aan stikstof, netcongestie, regeldruk of de beschikbaarheid van grondposities, dan blijven deze investeringen simpelweg een papieren werkelijkheid.
Al deze factoren samen maken dat het veel belangrijker is om te kijken wat het kabinet daadwerkelijk gaat doen om deze blokkades weg te nemen. Dáár zit op dit moment de sleutel om investeringen mogelijk te maken, niet primair bij extra geld.
Stikstof en netcongestie: voorzichtige beweging
Bij stikstof zie je voor het eerst dat plannen, geld en politieke wil samenkomen. Er worden voorstellen uit eerdere kabinetten afgestoft, maar dit keer lijkt er ook bereidheid om ze daadwerkelijk te implementeren.
Natuurorganisaties vinden het nog steeds onvoldoende, en het probleem is zeker niet van vandaag op morgen opgelost. Toch heb ik hier meer vertrouwen in dan bij vorige kabinetten, die óf geen plannen hadden, óf geen middelen, óf de wil misten om echt door te pakken.
Ook bij netcongestie lijkt het kabinet het probleem serieus te nemen. Er wordt ingezet op efficiënter gebruik van de bestaande capaciteit én op uitbreiding van het netwerk. Die uitbreiding is vooral een oplossing voor de langere termijn, maar ook op korte termijn is er nog ruimte om knelpunten te verlichten. Dat geeft in ieder geval hoop dat dit dossier niet blijft liggen.
Grond en regels: lange adem, maar wel noodzakelijk
Ook het voornemen om meer woningbouwlocaties aan te wijzen is een positieve stap. Ook hier geldt dat dit vooral op langere termijn effect zal hebben.
Natuurlijk was het beter geweest om daar jaren terug al mee te starten, maar het tweede beste moment is nu.
Grote investeringen in de woningvoorraad kosten nu eenmaal tijd, en dat geldt voor vrijwel alle structurele oplossingen in dit dossier.
Bij regeldruk en procedures is het beeld gemengd. In het coalitieakkoord staat opnieuw de wens om regels te verminderen, maar het is onzeker hoe dat in de praktijk uitpakt.
Regels zijn er vaak niet voor niets. Tegelijk zie je dat stapeling of doorgeschoten toepassing van regels projecten onnodig kan blokkeren. Corporaties kunnen hier zelf ook iets doen, door concrete voorbeelden te blijven delen en daarmee druk te houden op verbetering en/of vereenvoudiging.
Waarom geld nu niet het echte probleem is
Het zou onverstandig zijn om als corporatie nu op de rem te gaan staan vanwege geld. Als je meegaat in het idee dat de nationale prestatieafspraken onhaalbaar zijn omdat er te weinig middelen zijn, loop je het risico dat je investeringsambitie afneemt.
Terwijl de echte vraag juist is of je je meerjarenbegroting wel kúnt realiseren. Projecten lopen immers vast op stikstof, netcongestie, procedures en een gebrek aan grondposities.
Eigenlijk zouden we blij moeten zijn als geld echt een probleem wordt. Dat klinkt misschien vreemd, maar als je over een paar jaar echt te weinig financiële middelen hebt, betekent dat dat andere belemmeringen zijn opgelost. En dat bouwen weer mogelijk is.
Pas dán kom je in een situatie waarin financiële grenzen echt gaan knellen.
Belastingdruk in historisch perspectief
In breder perspectief zie je bovendien een omslag in de belastingdruk voor corporaties. Sinds 2006 is die druk vrijwel onafgebroken toegenomen: eerst de gedeeltelijke vennootschapsbelasting, daarna een volledige VPB-plicht en later de verhuurderheffing.
Die laatste heffing is weliswaar afgeschaft, maar door de ATAD-richtlijn gingen corporaties wel nog meer vennootschapsbelasting betalen.
Nu lijkt de trend van steeds hogere belastingdruk voor corporaties voor het eerst structureel te keren.
Dit is dan ook het moment om als corporatie te blijven investeren. En op zoek te blijven naar praktische manieren om – ondanks stikstof, netcongestie en andere problemen – toch zoveel mogelijk investeringen in nieuwbouw en verduurzaming te realiseren.
